Ebu Hamid Muhamed el-Gazali, një nga dijetarët dhe filozofët më të njohur islam, e ka shkruar veprën “Këshilla për pushtetin” (Nasihat al-Muluk), në të cilën e trajton etikën e qeverisjes dhe përgjegjësitë e sundimtarit ndaj popullit. Ky libër përmban këshilla që janë aktuale edhe sot, veçanërisht për liderët, administratorët dhe njerëzit në pozita pushteti. Teksti i sjell elementet kryesore të kësaj vepre, me fokus në udhëzimet morale dhe etike.
Përgjegjësia e pushtetit ndaj popullit
Gazali thekson se detyra kryesore e çdo sundimtari është t’i shërbejë popullit dhe të sigurojë drejtësi. Sundimtari nuk duhet të sillet si autoritet absolut pa përgjegjësi, por si kujdestar i popullit që i është besuar. Pushteti i drejtë sjell prosperitet dhe stabilitet, ndërsa padrejtësia shpie në shkatërrim dhe kaos. Sipas Gazaliut, sundimtari që nuk i përmbush detyrat e tij duhet të jetë i vetëdijshëm për ndëshkimin Hyjnor.
El-Gazali thotë: “Sundimtari është bariu, e populli është kopeja e tij. Nëse bariu humbet rrugën, kopeja do të humbasë. Padrejtësia e një dite të pushtetit sjell vite vuajtjeje për popullin.”
Drejtësia si çelës i suksesit
Gazali i kushton shumë rëndësi drejtësisë në qeverisje. Sundimtarët duhet të jenë të drejtë si në nxjerrjen e ligjeve, ashtu edhe në zbatimin e tyre. Drejtësia, sipas tij, është ekuilibri i dhënies së të drejtave secilit aq sa i takon. Sundimtari është i detyruar të sigurojë siguri, liri dhe të drejta të barabarta për të gjithë qytetarët, pavarësisht prejardhjes, statusit apo fesë.
El-Gazali thotë: “Drejtësia është shtylla mbi të cilën qëndron toka. Kur kjo shtyllë shembet, qielli nuk e mbron më tokën.”
Modestia dhe përulësia
Ai vë theks të madh te modestia dhe përulësia e sundimtarit. Sundimtarët nuk duhet të jenë arrogantë dhe të ngrihen mbi të tjerët, por të jenë shembull në thjeshtësi dhe përulësi. Gazali këshillon që sundimtarët të shmangin luksin dhe shpenzimet e tepërta për kënaqësi personale, sepse kjo çon në prishje morale dhe largim nga populli.
El-Gazali thotë: “Arroganca është ujë helmues nga i cili pinë mbretërit e shkatërruar. Modestia është burimi i ujit të pastër prej të cilit pinë sundimtarët e drejtë.”
Këshillimi me të diturit dhe të drejtët
Sipas Gazaliut, sundimtari duhet gjithmonë të kërkojë këshilla nga njerëzit e ditur, të urtë dhe të drejtë. Ky veprim tregon vetëdijen e tij për kufizimet e veta dhe nevojën për dijen e të tjerëve. Gazali paralajmëron për rrezikun e lajkatuesve dhe atyre që kërkojnë përfitime personale, sepse ata mund ta çojnë sundimtarin në rrugë të gabuar.
El-Gazali thotë: “Njerëzit e urtë janë sytë e sundimtarit, ndërsa lajkatuesit janë një perde e zezë mbi këta sy. Vetëm sundimtari i drejtë kërkon urtësi, ndërsa ai që i frikësohet së vërtetës ikën prej saj.”
Integriteti moral dhe shpirtëror
Gazali shpesh e thekson rëndësinë e integritetit moral të sundimtarit. Sundimtarët duhet të jenë shembull në moral, ndërsa devotshmëria dhe lidhja e tyre me All-llahun janë vendimtare për shëndetin e shoqërisë. Lidhja me fenë dhe përkujtimi i vazhdueshëm i All-llahut e mbron sundimtarin nga verbëria e pushtetit dhe pasurisë.
El-Gazali thotë: “Sundimtari që e harron All-llahun, shpejt do të harrohet nga populli. Ai që e kujton All-llahun në qeverisjen e tij, do të jetë i dashur në të dy botët.”
Rregulli “mos i bëj tjetrit atë që nuk do të doje për veten”
Një nga këshillat kryesore të Gazaliut është parimi i njohur se sundimtari nuk duhet t’u bëjë të tjerëve atë që nuk do të dëshironte t’i bëhej atij. Ky parim universal moral i vendos themelet e një pushteti të drejtë dhe etik. Sundimtari duhet të jetë i vetëdijshëm për pasojat e vendimeve dhe veprimeve të tij, si në këtë botë, ashtu edhe në botën tjetër.
El-Gazali thotë: “O sundimtar, kujto: atë që mbjell sot me veprat e tua, do ta korrësh nesër në çastet e fundit.”
Kujdesi në zgjedhjen e bashkëpunëtorëve
Gazaliu i paralajmëron sundimtarët të jenë jashtëzakonisht të kujdesshëm në zgjedhjen e bashkëpunëtorëve dhe këshilltarëve. Ata që janë afër sundimtarit kanë fuqi dhe ndikim të madh, prandaj duhet të jenë njerëz të besueshëm, moralisht të pastër dhe kompetentë. Këshilltarët e padrejtë dhe të korruptuar mund ta çojnë sundimtarin drejt tiranisë dhe padrejtësisë.
El-Gazali thotë: “Këshilltari i keq është si ujku me lëkurë deleje – i padukshëm, por vdekjeprurës.”
Roli i arsimit dhe dijes
Një nga qëndrimet themelore të Gazaliut është se sundimtari duhet të jetë i arsimuar dhe të punojë vazhdimisht për arsimimin e tij. Dija është çelësi i qeverisjes së suksesshme, ndërsa padija çon në shkatërrim. Gazali këshillon sundimtarët të përkushtohen në fitimin e dijes për të gjitha aspektet e jetës, veçanërisht për fenë, filozofinë, politikën dhe ekonominë.
El-Gazali thotë: “Dija është llamba që e udhëheq sundimtarin në errësirën e pushtetit. Pa dritën e dijes, çdo hap mund të çojë në humnerë.”
Mëshira dhe dhembshuria
Përveç drejtësisë, Gazali thekson rëndësinë e mëshirës dhe dhembshurisë. Sundimtarët duhet të tregojnë mëshirë ndaj popullit të tyre, veçanërisht ndaj të varfërve, të sëmurëve dhe atyre në nevojë. Sundimtari që tregon empati dhe mirëkuptim për vuajtjet e popullit, fiton besnikërinë dhe respektin e tyre.
El-Gazali thotë: “Mëshira e sundimtarit ndaj të dobëtëve e bën atë më të fortë, ndërsa mizoria ndaj të pafuqishmëve e bën më të dobët para All-llahut dhe njerëzve.”
Çdo lider që synon drejtësinë e vërtetë dhe përparimin e popullit duhet ta lexojë librin e Gazaliut “Këshilla për pushtetin”. Ky libër ofron mësime të paçmueshme për përgjegjësinë, modestinë dhe drejtësinë – vlera që sot janë jashtëzakonisht të nevojshme. Fuqia e vërtetë nuk qëndron në sundimin e popullit, por në drejtësinë ndaj tij. Le të jenë “Këshillat për autoritetet” udhërrëfyesi juaj, sepse udhëheqja nuk është privilegj, por përgjegjësi e shenjtë. Ata që udhëhiqen nga drejtësia, morali dhe modestia, do t’i sjellin lumturi dhe prosperitet popullit, e vetes qetësi të ndërgjegjes para All-llahut dhe njerëzve.
Redaksia,
[xhamiarabia.info]
Xhamia Rabia - Debresh 